عدم قطعيت اندازهگيري برگرفته از ISO/TR 5168 |
|
كلمه عدم قطعيت از ديرباز مورد بحث آزمايشگاههاي مختلف اندازهگيري و كاليبراسيون بوده است، اما تاكنون هيچگونه مرجع و منبعي براي شناسايي بهتر آن وجود نداشتهاست. بعضي افراد تصور ميكنند عدم قطعيت اندازهگيري، همان ميزان خطاست. در صورتي كه تفاوت زيادي بين اين دو وجود دارد. خطا برابر است با مقدار اندازهگيري شده منهاي مقدار واقعي، اما عدم قطعيت شك و ترديدي است كه در مورد نتيجه اندازهگيري وجود دارد. بنابراين هدف از محاسبه عدم قطعيت، تعيين محدودهاي از سطح اطمينان است كه به احتمال بسيار زياد، مقدار واقعي در آن قرار گيرد. در اين كتاب كه ترجمهاي است از استاندارد ISO/TR 5168 سعي شده تا مفهوم عدم قطعيت، براي خوانندگان محترم بهطور شفاف بيان شود. البته اين استاندارد بحث عدم قطعيت دبيسنج را عنوان كرده و با توجه به اينكه اصل مطلب در كليه مباحث اندازهگيري عموميت دارد، براي كليه سيستمهاي اندازهگيري بسط داده شده است. اين كتاب در 7 فصل: 1. تعاريف و نشانهها 2. اصول كلي تجزيه و تحليل عدم قطعيت اندازهگيري 3. شناسايي و طبقهبندي منابع خطاي اندازهگيري 4. تخمين و معرفي عناصر عدم قطعيت 5. تركيب و بسط عدم قطعيتها 6. محاسبه عدم قطعيت 7. ارائه نتايج تنظيم شده و داراي سه پيوست كه شامل: پيوست A روشهاي نمونهبرداري كوتاه، پيوست B اصلاح حالت بيرون افتاده، پيوست C مثال- ميباشد. ترجمه اين كتاب ميتواند كمكي هر چند كوچك به متخصصان باشد كه در امر اندازهگيري و كاليبراسيون تجهيزات اندازهگيري، چه در آزمايشگاههاي معتبر اندازهگيري و چه در آزمايشگاه كارخانههاي توليدي فعاليت ميكنند. در فصل دوم، اصول كلي تجزيه و تحليل عدم قطعيت اندازهگيري، منابع خطاي ممكن، در 5 آيتم: 1. كاليبراسيون (بخش 3-4) 2. جمعآوري دادهها (بخش 3-5) 3. كم بودن تعداد دادهها (بخش 3-6) 4. خطاي روش (بخش 3-7) 5. نيروي انساني (بخش 3-8) گنجانده شده است. اندازه و پيچيدگي آناليز عدم قطعيت اندازهگيري است كه ما را به استفاده از يك يا تمام موارد فوق در هنگام اندازهگيري هدايت ميكند. براي مثال، نگهداري مترولوژيكي (كاليبراسيون، مميزي، صدرو گواهينامه) ابزار اندازهگيري، روشها و فرايند جمعآوري دادهها كه به وسيله افراد مختلف انجام ميشود. به منظور كنترل منابع خطاي ممكن، توصيه شده كه آنها را به مراحل آمادهسازي، اندازهگيري و فرايند جمعآوري دادهها نسبتدهيد. شايد تصور كنيد كه تجهيزات اندازهگيري با ريزنگري بالا، قابل اعتماد ميباشند و با استفاده از آنها ميتوان به جواب صحيح رسيد. اما بايد توجه داشت در هر سيستم اندازهگيري، حتي دقيقترين آنها، هميشه كمي شك و ترديد وجود دارد و رسيدن به عدد واقعي ميسر نيست. اين شك و ترديد را عدم قطعيت اندازهگيري مينامند كه درخصوص كيفيت اندازهگيري، اطلاعاتي به شما ميدهد. بنابراين هدف از محاسبه عدم قطعيت، تعيين محدودهاي از سطح اطمينان است كه به احتمال بسيار زياد، مقدار واقعي در آن قرار ميگيرد. بنابراين براي بيان آن به دو شاخص گستره (Interval) و سطح اطمينان (Confidence Level) نياز داريد. براي مثال، وقتي اندازه يك قطعه به صورت 5/0±10 ميليمتر با سطح اطمينان 95 درصد بيان ميشود، به آن معني است كه با اطمينان 95 درصد، اندازه قطعه بين 5/9 تا 5/10 ميليمتر است. بعضي از افراد تصور ميكنند عدم قطعيت اندازهگيري همان ميزان خطاست، در صورتي كه تفاوت زيادي بين اين دو وجود دارد. خطا برابر است با مقدار اندازهگيري شده منهاي مقدار واقعي، اما عدم قطعيت شك و ترديدي است كه در مورد نتيجه اندازهگيري وجود دارد. در آغاز، تعاريف و نشانهها (بخش اول) و اصول كلي تجزيه و تحليل عدم قطعيتها و محاسبه آنها، ارائه ميشود و در بخش هفتم، چگونگي ارائه نتايج توضيح داده ميشود. در پايان كتاب نيز روشهاي نمونهبرداري كوتاه و اصلاح حالت بيرون افتاده و مثالي كاربردي (پيوستهاي C,B,A) به صورت كامل، شرح داده شدهاند.
|
|
|
|